Een bosman uit Twente redt een lynx aan de Holterberg, en wat erna gebeurt verandert zijn hele leven

Boswachter Ruben Hofstra uit Twente redde op een ochtend in november een gewonde lynx van een afgrond bij de Holterberg — en wat volgde veranderde zijn leven voorgoed.

Ruben Hofstra was zevenenvijftig toen zijn vrouw Mieke overleed, en sindsdien was het bos het enige dat nog ergens op leek. Hij werkte al tweeëndertig jaar als boswachter rond de Holterberg, bij Holten, in Twente. Zijn kinderen woonden allebei ver weg — zijn zoon in Almere, zijn dochter in Eindhoven — en belden om de week. Het huis aan de bosrand, dat Mieke had ingericht met geraniums op de vensterbank, stond er nog precies zo bij. Hij had niets veranderd. Veranderen voelde als weggooien.

Elke ochtend om kwart voor zeven trok hij zijn waterdichte laarzen aan, hing zijn geweer over zijn schouder — meer om stropers af te schrikken dan om iets te schieten — en ging zijn ronde doen met zijn hond Boris, een Duitse staande, die altijd een paar meter voorliep en dan weer terugkwam om te checken of zijn baas nog volgde.

Op een ochtend in november, met rijp op het dode blad en een lucht zo helder dat je de Grote Markt van Almelo bijna kon ruiken, liep Ruben zijn vaste route langs de steile rotswand bij het Jagtlustbos. Die plek was altijd al gevaarlijk geweest. Stenen brokkelden af na regen, het pad verzakte soms een stuk. Hij bleef staan om te kijken of er na de regens van de vorige week iets was ingestort.

Toen hoorde hij het.

Eerst dacht hij dat het de wind was, tussen de kale takken. Maar toen klonk het weer — een klaaglijk gejammer, bijna een menselijk geluid. Het kwam van de rand van de rotswand.

Ruben liep voorzichtig dichterbij en keek over de rand.

Op een smalle richel, een meter of drie naar beneden, hing een lynx. Een volwassen dier, groter dan hij ooit had gezien in dit gebied — waar lynxen eigenlijk niet voorkomen, wat hem al verbaasde voordat hij zelfs maar aan redden dacht. De kat klampte zich vast met haar voorpoten, terwijl haar achterlijf al over de rand hing. Een achterpoot bewoog niet goed, en op haar flank zat opgedroogd bloed, donker tegen de lichte vlek op haar vel.

Het dier probeerde zich op te trekken, maar de kracht ontbrak. Bij elke poging gleden er steentjes onder haar klauwen weg, en zakte ze weer een stukje verder weg.

De lynx zag hem. Ze trok direct haar lippen op, gromde en sloeg met een poot naar de lucht. In haar gele ogen zat minder woede dan angst.

Ruben wist één ding zeker: als hij nu wegliep, zou het dier vallen en het niet overleven. Hij had geen touw bij zich, geen collega binnen bereik, alleen zijn eigen armen en een paar minuten voordat de richel verder zou afbrokkelen.

Hij ging op zijn buik liggen, op de bevroren grond bij de rand, en strekte zijn armen naar beneden.

"Rustig maar… rustig…" Zijn stem klonk laag, zoals tegen Boris na een onweersbui.

De lynx schoot heen en weer, maar haar klauwen gleden al over de steen. Ruben greep haar voorpoten vast en voelde onmiddellijk hoe zwaar dit ging worden.

Het dier was groot — misschien vijftien kilo — en zijn eigen lichaam lag plat op de rand van de afgrond. De stenen onder zijn borst knarsten, er brokkelde grond naar beneden. Als de lynx nu hard trok, konden ze samen naar beneden gaan.

De kat vocht, gromde, sloeg met haar achterpoot tegen de rotswand. Een paar keer hing haar lichaam plots weer los, en moest Ruben uit alle macht trekken om haar niet te laten vallen.

Hij trok haar centimeter voor centimeter omhoog. Zijn ellebogen schuurden over het ijzige gesteente tot de huid openlag, zijn handen werden gevoelloos van de inspanning, zijn adem joeg. Een paar keer dacht hij dat zijn kracht het zou begeven.

De lynx zakte nog een paar centimeter weg, en hij hield haar nog maar net vast.

Hij zette zijn laarzen schrap tegen een rotsrichel, beet zijn kiezen op elkaar en trok nog één keer, met alles wat hij had.

Het zware lichaam kwam eindelijk over de rand. De lynx rolde op het dode blad en probeerde meteen weg te kruipen. Ze ademde zwaar, de poot bewoog nog nauwelijks.

Ruben kroop achteruit van de rand en ging op een boomstronk zitten, buiten adem, zijn handen rood en gescheurd op zijn knieën. Boris was inmiddels dichterbij geslopen, laag bij de grond, oren plat.

Ruben verwachtte dat de lynx zou vluchten zodra ze op krachten kwam, of anders naar hem zou uithalen uit pure paniek.

Maar wat er gebeurde, had hij niet verwacht.

De lynx bleef liggen. Ze keek hem aan — niet wild, niet dreigend meer, maar met iets dat leek op uitputting en, vreemd genoeg, vertrouwen. Toen legde ze haar kop tegen de grond en bleef gewoon liggen, haar flank op en neer gaand, terwijl Boris voorzichtig naderbij kwam en haar besnuffelde zonder dat ze reageerde.

Ruben besefte dat ze niet verder kon. De poot was gebroken, niet alleen gekneusd. Hij belde, met kou-stijve vingers die amper de knopjes van zijn telefoon raakten, de boswachterspost in Nijverdal en vroeg om de dierenambulance van de Dierenbescherming Twente. Een uur later stond hij nog steeds bij haar, had zijn jas over haar heen gelegd tegen de kou, terwijl Boris trouw naast hem de wacht hield.

De dierenarts die haar onderzocht, een vrouw genaamd Sanne Brouwer, verbond de poot en vertelde Ruben iets wat hem nog meer verraste dan de redding zelf: het dier droeg een zendertje, nauwelijks zichtbaar onder de vacht. De lynx was drie jaar eerder uitgezet in de Duitse Harz als onderdeel van een herintroductieprogramma, en had sindsdien honderden kilometers afgelegd, dwars door Duitsland, tot in Twente — een zwerftocht die de onderzoekers hadden gevolgd zonder te weten waar het dier precies was beland, tot haar zender weer een signaal gaf vanuit de kliniek.

Sanne belde Ruben twee weken later terug. De poot herstelde goed, maar het dier zou nooit meer volledig wild kunnen leven met die beperking — tenzij ze de tijd kreeg om aan te sterken in een beschut gebied voordat ze werd vrijgelaten. Ze vroeg of Ruben, die het terrein rond de Holterberg als geen ander kende, wilde helpen bij een zachte release: een paar weken bijvoeren op een afgesloten plek diep in het bos, ver van wandelpaden, tot de poot volledig op kracht was.

Hij zei meteen ja. Het voelde als het eerste wat hij in jaren echt wilde doen, in plaats van gewoon moest doen.

Zes weken lang liep Ruben elke ochtend een extra stuk om, met stukken wild konijn in een emmer, naar een kleine omheinde plek bij een beekje dat hij zelf had uitgezocht. In het begin bleef de lynx op afstand, verscholen tussen de varens. Na een paar weken liet ze zich zien zodra hij de poort opende. Ze kwam nooit dichterbij dan een paar meter — dit was geen huisdier en zou het ook nooit worden — maar ze wachtte op hem, en dat was meer dan hij had durven hopen.

Op de dag van de vrijlating, begin januari, stonden Ruben, Sanne en twee medewerkers van de Dierenbescherming bij de omheining. Ruben opende het hek zelf. De lynx liep eerst langzaam, toen aarzelend sneller, en bleef op een open plek nog één keer staan. Ze keek recht naar hem — een paar seconden maar — voordat ze tussen de bomen verdween, de richting van de Sallandse Heuvelrug op, waar genoeg ruimte en wild was voor een dier van haar formaat.

Ruben ging die avond niet meteen naar huis. Hij bleef nog even bij het beekje zitten, met Boris tegen zijn knie, en dacht aan Mieke, die altijd had gezegd dat hij te veel tijd in zijn eentje tussen de bomen doorbracht. Hij dacht dat ze het, voor deze ene keer, wel goed had gevonden.

Een maand later ontving hij een brief van de onderzoeksgroep in de Harz: de zender van de lynx — die ze inmiddels Freya hadden genoemd — gaf aan dat ze zich had gevestigd op de Sallandse Heuvelrug, op nog geen vijftien kilometer van de plek waar Ruben haar had gevonden, en dat ze, tegen alle verwachting in, zwanger was.