Dwa razy usłyszałam to samo zdanie

Nie powinnam była w ogóle otwierać tych drzwi. Ale jak mam odmówić własnej córce, kiedy dzwoni w środku tygodnia i mówi, że chce mi kogoś przedstawić? Zuzanna nigdy nikogo nie przyprowadzała. Przez trzydzieści dwa lata ani razu nie powiedziała: „mamo, poznałam kogoś”. Więc kiedy usłyszałam to w słuchawce, odstawiłam garnek z rosołem i przez dobrych dziesięć sekund nie mogłam trafić łyżką w zlew.

Mieszkamy w Łodzi, na czwartym piętrze w kamienicy przy Piotrkowskiej. Pod oknem od rana stał tramwaj na przystanku, bo znów zepsuła się zwrotnica. Zuzanna przyjechała z Wrocławia, gdzie pracuje w księgowości. A z nią przyjechał on.

Wiktor. Tak się przedstawił, kiedy podał mi rękę w progu. Wysoki, w ciemnym swetrze, z teczką na dokumenty, jakby szedł do notariusza, a nie na obiad do przyszłej teściowej. Od razu zdjął buty. To mnie ujęło, przyznaję. Buty zdjął, zanim zdążyłam cokolwiek powiedzieć, i ustawił je równo przy wycieraczce, obok moich kapci w kratę.

Zuzanna patrzyła na niego tak, jak patrzy się na bilet do innego życia. A on podał jej krzesło. Nalał wody do szklanki. Kiedy mówiła, przestał kroić schab i słuchał, z widelcem w powietrzu. Mój mąż, świeć Panie nad jego duszą, przez dwadzieścia osiem lat ani razu nie przestał jeść, kiedy do niego mówiłam.

Córka ma znamię. Duże, bordowe, przez pół policzka i skroń. Od dziecka się z tym mierzy. W podstawówce wołali na nią „mapa”, w ogólniaku udawała, że nie słyszy. Potem już nikomu nie mówiła, co słyszy. Na studiach wzięła się za pracę, żeby mieć na korektę, ale okazało się, że przy naczyniowym znamieniu zabiegi nie dają gwarancji. Zostało. I została z tym sama, tak mi się do wczoraj wydawało.

Wiktor był cierpliwy. Dla mnie od początku zbyt cierpliwy. Za dużo się uśmiechał, jak na faceta, który pierwszy raz widzi matkę narzeczonej. Kanapki z pasztetem chwalił, choć nie tknął ani jednej. Kiedy Zuzanna wstała do łazienki, odłożył serwetkę, otarł usta, chociaż nic nie jadł, i powiedział:

— Swoją część umowy wykonałem. Teraz pani.

Poczułam, jak winda na klatce rusza w dół, chociaż nikt jej nie wzywał.

— Jakiej umowy? — zapytałam, ale głos mi się rozjechał, jak wtedy, gdy próbowałam śpiewać kolędy po śmierci męża.

— Niech pani nie gra. Przecież pani odebrała paczkę.

Zimno mi się zrobiło od nerek w górę. Odezwała się sąsiadka z naprzeciwka, pani Halina, ta od gołębi na parapecie, i akurat ta jej papużka zaczęła skrzeczeć. Wiktor wstał, poprawił mankiety i pokazał mi gestem, żebym poszła za nim na balkon. Na balkon! W listopadzie, w Łodzi, kiedy z nieba leci taka mżawka, że człowiek nie wie, czy to deszcz, czy smog.

— Co pan wyprawia? — syknęłam. — Zuzia zaraz wróci.

— Wróci i nic nie zobaczy. Proszę, niech pani patrzy.

Balkon od strony podwórza. Na dole studnia, rząd pojemników na śmieci i jeden zaparkowany samochód. Przy samochodzie stał człowiek. Niski, w ortalionowej kurtce, jaką noszą listonosze na rowerach. Trzymał w ręku kopertę, a w drugiej — mój stary parasol. Ten z połamanym drutem, który od trzech lat stoi za szafką w przedpokoju.

Znałam tego mężczyznę. To był brat mojej matki, wujek Henryk. Miałam go nie widzieć do końca życia. Ostatni raz, kiedy go widziałam, Zuzanna miała siedem lat i płakała, bo wujek przy dzieciach powiedział, że „takiej to i tak nikt nie zechce”. Powiedział to przy rosole. Tak jak teraz ja stałam z łyżką w garściu.

— Jak pan to… skąd on…

— To proste — powiedział Wiktor. — Pani matka, zanim umarła, zostawiła u niego weksel. Podpisany przez panią. Trzydzieści dwa tysiące złotych. Pani o tym nie wiedziała, bo wujek trzymał to w teczce, razem z aktem notarialnym po dziadku.

Znałam ten akt. Mieszkanie po dziadku na Księżym Młynie. Ojciec mówił, że wujek je sprzedał za grosze po śmierci babci, ale nikt nigdy nie znalazł papierów. Okazało się, że trzymał je u siebie, a teraz, po dwudziestu czterech latach, wyciągnął to na wierzch, bo Wiktor go odnalazł.

Wiktor pracuje w firmie windykacyjnej. Nie w kancelarii, jak mówił Zuzi. W firmie, która kupuje długi od ludzi takich jak wujek Henryk. I potem je egzekwuje. Dwadzieścia cztery procent w skali roku, przez dwadzieścia cztery lata. Z trzydziestu dwóch tysięcy zrobiło się sto czterdzieści siedem.

— Moja teściowa nie będzie miała długów — powiedział Wiktor. — Tak się umówiliśmy z pani córką. Ona odda pani mieszkanie, a ja umorzę resztę. Pod warunkiem, że pani podpisze zrzeczenie się roszczeń do spadku po dziadku.

Wtedy zrozumiałam, czemu Zuzanna poprosiła, żebym upiekła sernik na zimno. Wilgotny, krojony przy stole, przy którym miało zapaść coś, czego nie da się odkroić nożem.

— Zuzia o niczym nie wie — powiedział Wiktor, patrząc na drzwi balkonowe. — Myśli, że panią chroni. A pani teraz zrobi to, co do niej należy.

Wróciłam do kuchni. Zuzanna siedziała przy stole i obierała mandarynkę. Skórka schodziła jej jednym paskiem, jak w reklamie. Zawsze tak obierała, od dziecka. Wiktor usiadł obok, jakby przed chwilą opowiadał o cenach paliwa.

— Mamo — zaczęła Zuzanna, nie podnosząc głowy. — Musimy porozmawiać o mieszkaniu na Księżym Młynie.

— Wiem — powiedziałam.

Podeszłam do barku. Nie po alkohol. Po słoik z orzechami, w którym od jedenastu lat trzymam zapasowe klucze, czekoladowe monety po komunii Zuzanny i jedną rzecz, którą dostałam od matki. Wiktor myślał, że idę po dokumenty. Nawet wstał, żeby mi pomóc. A ja wyjęłam z tego słoika telefon. Stary, z pękniętym ekranem, bez karty SIM, ale naładowany.

Włączyłam go przy stole. Wujek Henryk na podwórzu podniósł głowę, bo w tym samym momencie zadzwonił do niego mój numer. Stary. Z pękniętym ekranem.

— Odbierz — powiedziałam do Wiktora. — To twój wspólnik.

Wiktor nie sięgnął po telefon. Patrzył na mnie tak, jak patrzy się na sufit w przedziale sypialnym, kiedy pociąg nagle staje w polu.

— Nie masz dowodu — powiedział w końcu.

— Mam nagranie z dyktafonu — powiedziałam. — Mama go zostawiła razem z tym telefonem. Jedenaście godzin rozmów. Z twoim wujkiem Henrykiem. O tym, jak sprzedał dom po dziadku i podrobił mój podpis na wekslu. I o tym, jak ty, Wiktor, znalazłeś go rok temu na portalu dla wierzycieli i zaproponowałeś mu układ: on dostaje mieszkanie, ty dostajesz Zuzannę, a ja idę do więzienia za dług, którego nigdy nie zaciągnęłam.

Zuzanna wyjęła z torebki pendrive. Położyła na stole obok obierek z mandarynki.

— Ja go nagrałam — powiedziała. — W pociągu. Kiedy myślał, że śpię. On nie chce się ze mną żenić. On chce mieszkania.

— To już dwie wersje — powiedziałam, chociaż kolana mi drżały pod stołem. — Wystarczy, żeby prokurator się pochylił.

Wiktor wstał tak gwałtownie, że przewrócił krzesło. W przedpokoju trzasnęły drzwi. Na schodach słychać było, jak zbiega po cztery stopnie. Na dole huknęła klatka, a potem, po chwili, z podwórza dobiegło wycie samochodowego alarmu.

Zuzanna siedziała nieruchomo.

— Wiedziałaś — powiedziałam. — Od kiedy?

— Od dwóch tygodni. Odkąd przelałam mu czterdzieści tysięcy na kaucję za wesele.

Poczułam, jak orzech w mojej dłoni pęka.

— Gdzie jest wesele?

— W sobotę. W pałacu w Pabianicach. Wpłaciłam też za osiemdziesiąt osób. To moje oszczędności z dwunastu lat.

Spojrzałam na słoik. Na jego dnie został już tylko jeden liść laurowy i stary bilet tramwajowy. Bilet na linię 11, z datą 23 października 2001. Tego dnia mąż wrócił ze szpitala i powiedział, że nic nie da się zrobić ze znamieniem Zuzanny. Że to zostanie. I że najważniejsze, żeby ktoś, kto ją pokocha, patrzył jej w oczy, a nie na policzek.

Wtedy wpadł mi do głowy ten sam pomysł, który Wiktor podrzucił mi na balkonie. Ale w drugą stronę.

— Ile kosztuje to wesele w sumie? — zapytałam.

— Sto dwadzieścia tysięcy — powiedziała Zuzanna i zaczęła płakać. — Wiem, mamo. Wiem, że to głupie.

— Wcale nie — powiedziałam. — Zostaw to. Nie odwołuj nic.

Poszłam do przedpokoju, zdjęłam z wieszaka ortalionową kurtkę, w której wujek Henryk stał pod samochodem, i wyciągnęłam z jej kieszeni kopertę. W środku był ten akt, o którym mówił Wiktor. Stary, zielony, z pieczątką z 1987 roku. I weksel. Tyle że na sumę, na której widniała poprawka. Ktoś zmienił cyfrę „3” na „9”. Trzydzieści dwa tysiące zrobiło się dziewięćdziesiąt dwa. Reszta to już odsetki Wiktora.

Wyszłam na klatkę. Wujek Henryk stał przy zsypie, blady, w rozpiętym płaszczu. Z dołu zaniosło kwaśnym zapachem zsypu i wilgocią. Chyba czekał na Wiktora. Ale Wiktor już odjechał.

— Podpiszesz — powiedziałam, podsuwając mu akt. — Przy notariuszu. Albo ja idę z tym na policję.

Wujek Henryk zacisnął zęby. Widziałam, jak jego szczęka chodzi na boki, jak u starego psa, który boi się ugryźć.

— Nie masz nic — wycedził.

— Mam córkę, która nagrała twojego wspólnika — powiedziałam. — I mam twój płaszcz z twoim dowodem w kieszeni.

Wyjęłam z kieszeni kurtki dowód osobisty. Seria AXY 804177. Henryk wyszarpnął mi go, ale ja zdążyłam zrobić zdjęcie telefonem. Tym samym, z pękniętym ekranem, którym przed chwilą straszyłam Wiktora.

Trzy dni później podpisał zrzeczenie się praw do mieszkania po dziadku. Notariusz w Łodzi, przy Piotrkowskiej 74, w poniedziałek rano. Zuzanna dostała klucze. Ja dostałam akt własności. A wujek Henryk dostał ode mnie bilet autobusowy. Do Pabianic. Na sobotę. Bo to on będzie teraz płacił za wesele, z tego, co ukradł przez dwadzieścia cztery lata.

Wiktor nie przyszedł po odbiór rzeczy. Zuzanna mu je wysłała paczką za pobraniem. Pobranie opiewało na czterdzieści jeden złotych pięćdziesiąt groszy. Dokładnie tyle kosztowały obierki z mandarynki, które włożyła mu do walizki razem z zaproszeniem na wesele w Pabianicach. Na to samo wesele, na które on wpłacił zaliczkę z jej oszczędności.

W sobotę, w pałacu, Zuzanna tańczyła sama. W takiej samej sukni, jaką wybrała na pierwsze przymiarki. Przyjęcie było. Grał zespół. Wujek Henryk siedział z boku, a kelner podał mu rachunek za osiemdziesiąt osób. Sto dziewiętnaście tysięcy osiemset dwadzieścia złotych.

Zuzanna podeszła do mnie z kieliszkiem soku.

— Myślisz, że go jeszcze kiedyś spotkam? — zapytała.

— Nie musisz — powiedziałam.

Wypiła do dna. A potem zrobiła coś, czego nie widziałam u niej od trzydziestu dwóch lat. Zdjęła buty. Stanęła boso na parkiecie i zaczęła tańczyć, z zamkniętymi oczami, przy piosence, którą puszczał jej ojciec, zanim odszedł. Nikt jej nie przerywał. Nawet wujek Henryk, który patrzył na to znad rachunku za wesele, na którym figurowała suma jego kradzieży.

Potem kelner przyniósł sernik. Zimny. Pokrojony na osiemdziesiąt kawałków. A ja wzięłam dwa talerzyki, ale talerzyk Wiktora odstawiłam na brzeg stołu. Zuzanna popatrzyła na mnie i się uśmiechnęła. Tym uśmiechem, za którym kiedyś przepłakała pół życia.

Na dole, przy wejściu do pałacu, ktoś zostawił parasol. Mój stary, z połamanym drutem. Widocznie wujek Henryk przyniósł go ze sobą. A może wiatr go doniósł. Nie wiem.

Zostawiłam ten parasol przy drzwiach. Niech zmoknie.