Puur geluk aan de Nassaukade, drie klanten die niet bestaan

Het was een dinsdag in september toen mijn oom Robert me op kantoor riep en zei dat het tijd was om "de familie te versterken". Ik heette Daan Verbeek, tweeëntwintig jaar oud, net klaar met een studie bedrijfskunde die ik met de hakken over de sloot had afgerond, en Robert — de man die getrouwd was met mijn tante Sylvia — bood me aan om financieel directeur te worden bij Verhoeven Installatietechniek, een middelgroot bedrijf in Rotterdam dat cv-ketels en warmtepompen installeerde voor woningcorporaties.

Ik moet eerlijk zijn over wat er in mijn hoofd omging. Ik wist dat er al iemand op die functie zat — een vrouw van in de veertig, Petra Willemsen, die volgens de roddels op de zaak al zeven jaar de financiën runde. Maar ik had ook mijn eigen verhaal: mijn vader was twee jaar eerder overleden aan een hartinfarct, mijn moeder verdiende as verpleegkundige in het Maasstad ziekenhuis net genoeg om de huur te betalen, en ik had een studieschuld van tweeëntwintigduizend euro bij DUO hangen. Toen Robert me belde en zei "kom morgen, ik regel iets voor je", voelde dat niet als diefstal. Het voelde als de eerste keer dat iemand in mijn leven zei: jij bent het waard.

Ik reed die ochtend met de tram vanaf Rotterdam Zuid naar het kantoor aan de Nassaukade, langs de markt waar de viskraam net zijn ijs ververste en de lucht naar bakvis en dieselrook rook. Ik droeg het enige nette pak dat ik bezat, gekocht bij de uitverkoop van een Zeeman-achtige zaak, en had extra deodorant opgedaan omdat ik zenuwachtig zweette.

Robert stelde me voor aan het team met een zin die ik nog steeds hoor als ik mijn ogen sluit: "Dit is Daan, mijn neef, hij komt het financiële team versterken als directeur. Petra zal hem inwerken." Ik zag hoe het gezicht van die vrouw — Petra — heel even stilviel, alsof iemand de stekker uit een apparaat trok. Ze zei niets. Ze knikte kort en liep terug naar haar bureau.

Ik wil niet doen alsof ik toen al besefte wat ik haar aandeed. Voor mij was het gewoon: eindelijk een kans. Voor haar, zo begreep ik later, was het zeven jaar werk dat in drie seconden werd weggegeven aan iemand die amper wist wat een BTW-aangifte was.

Die middag liep ik haar kantoor binnen zonder te kloppen — een gewoonte die ik van mijn oom had overgenomen, want bij hem klopte ook niemand. Ze zat achter haar bureau met een map vol jaaroverzichten en keek me aan zoals je naar een hond kijkt die net op het tapijt heeft geplast.

"Petra, toch? Oom Robert zegt dat u me gaat inwerken. Doe maar rustig aan, ik pak het snel op." Ik ging zitten, sloeg mijn benen over elkaar en checkte mijn telefoon terwijl zij begon te praten over de kwartaalcijfers van een woningcorporatie in Spijkenisse waarmee ze al negen jaar zaken deed.

"Zonder deze klant verliezen we vijfendertig procent van de jaaromzet," zei ze, terwijl ze een uitdraai naar me toeschoof.

Ik herinner me dat ik iets zei als: "Kunnen we die korting van veertien procent niet gewoon terugschroeven naar vijf? Ik ken mensen bij andere corporaties, we vinden wel nieuwe klanten." Ze keek me aan alsof ik net had voorgesteld het pand in de fik te steken. Ze zei niets terug. Ze schreef iets op een geeltje en plakte het op haar beeldscherm.

Ik vroeg om koffie zonder suiker, met melk apart, en niet die bocht uit het automaatje bij de lift. Ik zag pas later, toen de secretaresse — een meisje genaamd Fenna — het kopje weer meenam, dat ik was vertrokken voordat het zelfs maar was gebracht. Ik had een lunchafspraak met vrienden bij een broodjeszaak op de Coolsingel en ik vond dat belangrijker.

Wat ik toen niet wist, en wat ik nu, terugkijkend op die weken, met schaamte besef: elke avond, terwijl ik met mijn vrienden aan het terras zat en champagne dronk op mijn "geluk" — puur geluk, zei ik letterlijk tegen ze, ik heb gewoon puur geluk gehad — zat Petra thuis in Barendrecht aan haar keukentafel. Ze had een dochter, Fleur, zeven jaar oud, die volgens Fenna vaak bij oma sliep omdat haar moeder tot laat op kantoor bleef. Ik wist dat niet. Ik vroeg het ook niet.

De eerste barst kwam op een donderdagmiddag. Ik had Petra gevraagd om "een kort briefje" te maken — wie ons wat schuldig was, in cijfers, zonder "die woordenbrei van je". Ze zei dat ze het zou regelen. Ik verwachtte een lijstje. Wat ik kreeg was een map.

Vrijdagochtend lag hij op mijn bureau: een doorzichtige plastic insteekmap, met een geel post-it erop geplakt. "Hier is alles wat je vroeg. Succes." Ik dacht: eindelijk, ze werkt mee.

Bovenop zat haar ontslagbrief, gedateerd op de eerstvolgende maandag. Daaronder een usb-stick. Ik stak hem in mijn laptop tijdens de lunch, alleen in mijn kantoor, met mijn broodje kaas nog half opgegeten naast het toetsenbord. Het was een geluidsopname van zes weken eerder — een vergadering waarin Robert, met tante Sylvia naast zich, zei: "Ach, wat maakt kwalificatie nou uit, Petra kan haar tijd nog wel uitzitten, maar directeur wordt Daan, dat is mijn neef, eigen bloed." Ik hoorde mezelf niet op de opname, maar ik hoorde wél hoe koud het klonk, uitgesproken in een kantoor waar zij al zeven jaar elke ochtend als eerste binnenkwam.

Onder de usb-stick zat een kopie van een klacht bij de Inspectie SZW — systematische overuren zonder vergoeding, geen toeslag voor waarnemend directeurschap dat ze twee jaar had gedraaid zonder ooit de titel te krijgen. Gedateerd, ondertekend, al verzonden.

En helemaal onderin: een lijst met "belangrijke contactpersonen". Ik belde ze allemaal diezelfde vrijdagmiddag, want ik wilde indruk maken op Robert door meteen aan de slag te gaan. Het eerste nummer was de rouwcentrale van een uitvaartonderneming in Schiedam. Het tweede was een pizzeria op de Zuidplein die dacht dat ik een bestelling kwam plaatsen. Het derde nummer nam een vrouw op die duidelijk niets met ons bedrijf te maken had en na twee zinnen ophing, geïrriteerd, alsof ze dit al vaker had meegemaakt — een kennis van Petra, vermoedde ik later, die haar dit plezier graag deed.

Ik zat daar met de telefoon in mijn hand en voelde voor het eerst iets wat op mijn maag drukte als een steen. Niet omdat ik door had wie er om mij lachte. Maar omdat ik besefte: dit was geen vergissing van haar kant. Dit was precies gepland, tot op de minuut.

Ik liep naar haar kantoor. Leeg. Haar plek was al opgeruimd, alsof ze wist dat ik dit die vrijdag zou ontdekken en niet eerder. Fenna vertelde me dat Petra die ochtend een ziekmelding had ingediend met een medische verklaring erbij — twee weken opzegtermijn die ze niet hoefde uit te zitten omdat ze ziek thuis zat, volledig legaal, dat had haar advocaat haar zo geadviseerd.

Ik belde Robert. Hij nam niet op. Ik belde nog een keer. Uiteindelijk kreeg ik tante Sylvia aan de lijn, die met een dun stemmetje zei dat Robert "in gesprek was met de Inspectie SZW, ze hadden gebeld naar aanleiding van een klacht, hij komt er zo aan schat, blijf even rustig zitten".

Ik bleef rustig zitten. Wat moest ik anders. Ik zat in een kantoor van een bedrijf waarvan ik de klanten niet kende, de systemen niet kon openen omdat mijn wachtwoord nog niet was aangemaakt in het echte boekhoudsysteem — Petra had me alleen toegang gegeven tot een testomgeving, besefte ik toen pas — en de enige mens die het bedrijf werkelijk kende was op dat moment ergens in Barendrecht met haar dochter Fleur op schoot, koffie aan het drinken, waarschijnlijk zonder ook maar naar haar telefoon te kijken.

Twee weken later, toen de rust enigszins was teruggekeerd en Robert een externe interim-manager had binnengehaald om de brand te blussen, kreeg ik van Petra zelf nog één bericht. Geen telefoontje, geen scène, geen dreigement. Een simpele e-mail met daarin een pdf: het aanstellingsbewijs van haar nieuwe functie bij een concurrent aan de Vaanpoort in Vlaardingen, financieel directeur, met een salaris — dat wist ik via via — dat vijftienduizend euro hoger lag dan wat Verhoeven haar ooit had geboden. Bij de mail stond één zin: "De map lag klaar voor jou, Daan. Nu ligt de rest klaar voor mij."

Ik heb die map nog steeds. Ik bewaar hem in de onderste la van mijn bureau, dat inmiddels niet meer haar bureau is en ook niet echt het mijne — Robert vroeg me twee maanden later, stilletjes, of ik "misschien liever weer wilde instromen op een lager niveau, gewoon om ervaring op te doen". Ik zeg soms tegen mensen dat het puur geluk was dat ik die baan kreeg. Dat klopt nog steeds. Alleen weet ik nu ook wat puur geluk een ander kan kosten, en dat de rekening daarvoor uiteindelijk altijd ergens beland — met een handtekening, een datum, en een deur die achter iemand dichtvalt zonder dat ze zich ook maar omdraait.