Czterdzieści dwa krzesła w Radomiu

Barbara Wiechno liczyła krzesła przy stole co roku, odkąd skończyła sześćdziesiąt lat. W tym roku, na Wigilię 2025, wyszło czterdzieści dwa – razem z dosuniętymi z sąsiedniego pokoju, tymi z odpryskniętym lakierem, które zawsze stawiało się przy oknie dla najmłodszych.

Mieszkała na Gołębiowie, w blokowisku z lat siedemdziesiątych, gdzie klatka schodowa pachniała kapustą i świerkiem, a w telewizorze sąsiadów zza ściany zawsze szła ta sama powtórka „Kevina samego w domu”. Do stołu siedemnastoosobowego zapraszała rodzinę od trzydziestu lat – syna Tomasza z żoną, córkę Martę z mężem, sześcioro wnuków i tego psa sąsiadki, którego wpuszczali pod stół, bo skubał okruchy z pierników.

Ale w tym roku brakowało jej męża, Zenona. Odszedł w marcu, cukrzyca zabrała mu najpierw wzrok, potem nerki. Krzesło po nim stało teraz przy szafce z serwisem, nikt go nie odsuwał od stołu – po prostu przestało być potrzebne.

Marta zauważyła to pierwsza, kiedy wnosiła wazę z barszczem.

– Mamo, dlaczego tata… to krzesło zawsze stało tutaj.

– Bo teraz jest inaczej postawione, córcia. Siadaj.

Nie chciała o tym mówić przy dzieciach. Wnuki – Zosia miała jedenaście lat, Kacper trzynaście – pamiętały dziadka jako tego, kto uczył ich grać w tysiąca i chował dla nich czekoladki „Wedla” w szufladzie z serwetkami. Teraz Kacper siedział przy stole ze słuchawkami w kieszeni, wpatrzony w telefon, i tylko od czasu do czasu podnosił oczy, kiedy babcia stawiała kolejne półmiski.

Barbara pamiętała, jak dwa lata temu Zenon jeszcze siedział na tym samym miejscu, opowiadał po dziesiąty raz tę samą historię o tym, jak w 1978 roku jechał na saniach do cioci Weroniki przez zaspy pod Iłżą i zgubił but w śniegu. Wtedy wszyscy przewracali oczami – już to znamy, tato, już to znamy. Teraz nikt tej historii nie znał na tyle dobrze, żeby ją opowiedzieć dalej.

Tomasz przyjechał z rodziną z Warszawy, cztery godziny drogi ekspresówką S7, bo w piątek były korki pod Grójcem. Wpadł na dwadzieścia po siedemnastej, postawił na stole butelkę wina za sto dwadzieścia złotych, którą kupił w Warszawie, bo w Radomiu „takiego nie dostanie”, i od razu zapytał, czy jest wifi, bo musi jeszcze wysłać maila do klienta.

– Tomek, to Wigilia.

– Wiem, mamo, wiem. Pięć minut.

Te pięć minut zrobiło się czterdzieści. Barbara stała w kuchni i mieszała kapustę z grochem, słuchając, jak w salonie wnuki kłócą się o pilota, a syn stuka w klawiaturę laptopa. Kiedyś ten sam Tomek jako sześciolatek nie odchodził od niej na krok w kuchni, bo bał się, że coś przegapi.

Po kolacji, kiedy dzieci rozrywały prezenty, a papier szeleścił po całym pokoju, jej córka Marta usiadła koło niej z kieliszkiem nalewki i powiedziała cicho:

– Wiesz, że Kacper w tym roku pierwszy raz zapytał, dlaczego babcia zawsze robi dwanaście dań. Nikt mu nigdy nie wyjaśnił.

– I co mu powiedziałaś?

– Że nie wiem. Że zawsze tak było.

Barbara odłożyła łyżkę na obrus, ten sam w czerwoną kratkę, który kupiła w Radomiu na targu Korej w 1994 roku.

– To dwanaście miesięcy w roku. I dwunastu apostołów. Ojciec twój tłumaczył to jeszcze mojej matce, kiedy się poznali.

Marta zapatrzyła się w płomień świecy, jakby usłyszała to pierwszy raz w życiu – choć słyszała to setki razy, tylko nigdy nie zapytała, co to znaczy naprawdę.

Tej nocy Barbara nie mogła spać. Wstała o wpół do drugiej, poszła do kuchni po wodę i zobaczyła w progu salonu Kacpra – nie ze słuchawkami, tylko z pudełkiem po cukierkach, w którym Zenon chował dla niego kiedyś czekoladki, a w środku zamiast słodyczy leżały teraz stare zdjęcia.

– Babcia, a to dziadek na tych sankach?

– To on. Pod Iłżą, w siedemdziesiątym ósmym. Zgubił buta.

– To prawda?

– Prawda.

Chłopak odłożył telefon obok siebie na podłogę, nie do kieszeni, i przysunął się bliżej, żeby babcia mogła mu pokazać kolejne zdjęcie.

Na Boże Narodzenie w rodzinie mówiło się od tamtej pory: „u babci teraz jest inaczej”. Barbara nie robiła z tego przedstawienia, ale coś w niej się zawiązało – decyzja, którą nosiła od stycznia jak kamień w kieszeni płaszcza.

W lutym poszła do notariusza na ulicy Żeromskiego i przepisała mały domek letniskowy w Jedlni-Letnisko – ten, który stał pusty od śmierci Zenona, wart około stu osiemdziesięciu tysięcy złotych – nie na Tomasza, który od lat prosił, żeby go sprzedać i podzielić pieniądze, ale na oboje dzieci wspólnie, z zapisem, że ma służyć jako miejsce corocznych Wigilii, dopóki będzie ktoś, kto zechce tam przyjeżdżać.

Tomasz przyjechał do Radomia w Wielką Sobotę, sam, bez żony i dzieci, prosto z pracy, w garniturze, i wszedł do mieszkania na Gołębiowie, zanim jeszcze zdjął buty.

– Mamo, byłem u notariusza. Podpisałaś to beze mnie.

– Bo to mój dom, Tomku. Jeszcze mój.

– Ja od trzech lat mówię, że ta działka to martwy kapitał. Że trzeba sprzedać, dołożyć do kredytu, w końcu żyć normalnie, a nie trzymać się rzeczy po tacie.

– To nie jest martwy kapitał. To jest miejsce, gdzie stoją krzesła.

– Krzesła! Mamo, ja mam czterdzieści dwa lata i kredyt na dwadzieścia pięć. Ty masz sentyment.

Głos mu się złamał na ostatnim słowie, jakby sam siebie zaskoczył. Barbara postawiła na stole talerz z jajkiem, którego jeszcze nie pokroiła, i patrzyła, jak syn stoi na środku kuchni z rękami wciśniętymi w kieszenie marynarki, dokładnie tak, jak stał ojciec, kiedy się na coś złościł i nie chciał tego pokazać.

– Twój ojciec przez dwadzieścia lat odkładał po sto złotych z pensji, żeby ten dom postawić. Nie po to, żebyś ty go sprzedał deweloperowi na działki budowlane.

– Skąd wiesz, że ja bym go sprzedał deweloperowi.

– Bo dzwonił do mnie ten pan z Warszawy, który pytał o hektar w Jedlni. Powiedział, że rozmawiał już z twoim numerem.

Tomasz nie odpowiedział. Usiadł na krześle przy oknie, tym z odpryskniętym lakierem, i przez chwilę siedział z opuszczoną głową, obracając w palcach widelec, którego jeszcze nie użył.

– Ja nie chcę tego domu sprzedawać, żeby zapomnieć o tacie, mamo. Ja go chcę sprzedać, bo nie umiem tam być bez niego. Wolę, żeby to było za mną.

Barbara usiadła naprzeciwko niego. Wzięła jego dłoń, tę samą, którą trzymała, kiedy miał sześć lat i bał się zostać sam w kuchni.

– To właśnie dlatego musisz tam wracać. Nie dla mnie. Dla siebie.

Nie powiedział, że się zgadza. Wstał, umył ręce nad zlewem, usiadł z powrotem i zaczął jeść jajko w milczeniu. Dopiero przy kawie, już spokojniejszy, zapytał, o której mają być w niedzielę u Marty.

Na Wielkanoc pojechali do Jedlni całą rodziną, po raz pierwszy od czterech lat. Tomasz przyjechał bez laptopa. Zosia i Kacper siedzieli na tarasie domku, jedli mazurek, który Barbara upiekła według przepisu Zenona, z kruszonką lekko przypaloną po jednej stronie, tak jak on zawsze przypalał, i słuchali, jak Marta – teraz już sama, bez podpowiedzi – tłumaczy im, czemu na stole leży siano pod obrusem.

Barbara siedziała na ganku z filiżanką herbaty i patrzyła na osiem krzeseł ustawionych wokół stołu na tarasie. Jedno z nich, to przy szafce, stało puste – nikt go nie odsunął, nikt na nim nie usiadł.

Kacper podszedł, usiadł na poręczy ganku obok niej i wyjął z kieszeni to samo pudełko po cukierkach, w którym teraz nosił zdjęcie dziadka na saniach.

– Babcia, opowiesz mi jeszcze raz, jak zgubił tego buta?

Barbara odstawiła filiżankę na parapet i zaczęła od początku.